ضرب المثلهای هزارگی
ضرب المثلهای هزارگی
ضرب المثلها به عنوان میراثهای فرهنگی کهن مردم هزاره با یک جمله کوتاه شروع میشود اما مفهوم بزرگی را میرساند. آشنائی به این هنر سخن گویی و پند پیرانه، آشنایی با حکمت عامیانه نیاکان و اجداد آن مردم است.این پند نامه که طی قرنها به وجود آمده، تصادفی نبوده؛ بلکه بازتابی است از باورهای مردمی و جامعه شناختی مردم هزاره که با مفاهیم آموزنده شان زبان زد عام و خاص شده است. این ایمان از آن جا برای مردم هزاره مهم و گران بها است که مردان و زنان کهن سال در این دیار سینۀ پری از این گوهرهای نایاب فرهنگی و حکمتهای حکیمانه مردمی رادارند که به نمونه های از ان اشاره می شود
ماستی که ترش است از تغارش پیداست.
شور شور آب از کجی جوی است.
خاک خشک به دیوار نمی چسپه.
در این آسیا بسیاری آرد کیده مزد از ما گرفته.
چباک نقد به از سودای نسیه
دوستی ده زور نموشه و میمانی ده سیالدری.
مشک را به اندازه دوغش بزن
هرکه لافید، هیچی نبافید
نیم نان، راحت جان.
هر چه به دیگ باشد، به چمچه بالا میه.
مرغ هر چه خاک باد کند،ده سر خو بادمونه
در مُلکدیگرو نهال نشاندو؟
هر کسی دستی خو سیاه کنه،ده روی خومومله
از گشنگی آسیاوانی کدوبه تره و از کلان کاری مزد نگرفتو.
پیش از مرگ چاغه پاره نکو
نو امده به بازار، کهنه شده دل آزار.
مرده و لگد زدن.؟
از آسمان هفتم گز نکو.
بوز د پای خو اوزویه،میش د پای خو:
بیزار از طیلایی کی گشه بچقنه
خُلق خوش خلق خدا را شکار مونه.
از گرفتن کور و از زدن کر ترس بوخر.
مرغ کور، نصیب شی آب شور.
شیشه بار داری، جنگ سنگ نکو.
گوسپنی خوب نصیب کفتار .
آب موره؛ ولی ریگ نموره.
گاو پایخوره هیچ وقت لغد نمونه.
گوشت گرگ ده گرگ نارواسته.
پای خو قدر کونجلی آتی خو دراز کو.
آدم دوز از سایه خو میترسه
اشکمبه گوشت نه موشه اوغو دوست نه موشه
ده دل ماند ده گل ماند.
آو پیش خانه دختر مینی خانه قدر ندره .
مورچه که گمیشی بل زد پار بورمونه.
باد آورده ره باد موبره.
درد بد دوایی بد.
کیل بیشی روست بوگی
کار سامو مهربانی تامو.
خوبی ده کمال استه نه ده جمال
بچه مردم از خود نه موشه.
توره بد نیکو نه موشه.
امید دوغ کس اوگره نکو ٬ امید گاو کس غولبه
ده آغیل که کس نه بود بز نام خو ره کریم داد میله.
خاو برده ره تیسیری ده کار نیه٬ دل بورده ره نوربندی
خربوزه از خربوزه رنگ بال مونَه:
کار کو دَاَندازَه، که از دست و پای نَند زَه:
ازره روزی از سنگ پیدا مونه:
تنگ آمد، دَ جنگ آمد:
آو طرف آوریز خو موره:
پیل هر چی مردنی بَشَه، دَ کوره شی یک زانو آوه: ،
شیشه که میده شد، تیزتر موشه:
دیر آیه، درست آیه:.
آدم بیکار یا دزد موشه یا بیمار.
آش نخورده دهن سوخته.
آواز میده شدن دل خاو چیم ره موپرنه.
آو پیش خانه دختر منه خانه کم قدر ه
آب که د گلو رسید بچه زیر پای موشه.
اگه ترس تاور نموبود ، بورغوسو بید موشد.
از پشت سر قاطر تیر نشو ، از پیش روی ظالم تیر نشو.
باچه یا شاخ آسمو یه یا شرمنده گذشتگو.
بیری خوب از دوغ مشک شی مالوم موشه.
بار شتر از غلبل گرنگ نموشه.
پای ترقیده د بخت سیاه میخنده.
چم تنگ د سرمه کیدو کته نموشه.
چوکیدار شو د روز روشنی کوچه تریک ره خاو مینگرنه.
خورو اگه آزادی ره موفامید ، د سرخینی ملاٌ نیمسو نموشد.
خارپوشتک چوچه خو ره موگیه ، بخملی باچه مه.
خر که گرگ ره دید جان خو ره د قیمت زندگی نذر مدیه.
خو برده ره آو برده.
خانه از باد پیش خرابه بانه شی د پای باده.
خانه د خوست کشت د لوگر.
خویشی به خوشی سودا به رضا.
خر امو خره فقط پالون شی بدل شده.
خر ندشتی،خر نمی ارزی.
خانه پر خاتو بد نامگی سر پیر خاتو.
دسته تاور اولاد بدواخونده درخته.
دست بی بی دانه شده بخت بی بی بانه شده.
ده مرد د یک خانه چم موشه ولی دو زن چم نموشه.
دیگا ره مار میزنه ماره قوقری.
دست که به انگور نرسید ، موگیه تلخه.
دختر د نام آته خو توی موشه.
دل خوشی آتش د کینه دود گم موشه.
د خانه آیینگر تونتی پیدا نموشه.
دخانه ملا مور
دیگ با دیگ موگیه رویتو سیاه.
دان مردم دروازه شاره.
دنیا ره آو بیگره ، مرغایی ره تا بند پایشی استه.
درد د درو ، رنگ د برو.
روغو د تای دوغ خاو نمونه.
روز گدا باشی ولی شو گدا نباشی.
سر خوک هم خوکه ، پای خوک هم خوکه.
سگ تایستو گرمی د جان شی یه ، زبون شی سر دنیا درازه.
صد زدونی زرگر یک زیدونی آینگر.
عباس یک نام باس
قیمت بی همت نیسته ، ارزان بی علت نیسته.
کبوتر خور خور مونه که مره مار نخوره.
کاسه از آش داغتر نموشه
کاه کهنه ره باد نکو.
گل تای پای شده اگه اخ کنه دختر کته از شی یاد میگره.
گندم گندم موشه ، روی سیا قاغ
مار از پودینه بد شی میه ، پودینه د دان غار شی سویه مونه
خدا از موی سفید شرم موکونه
موش صحرایی آمده ، موش خانگی ره بور مونه.
مایی که توره نموگیه ، دان شی پور آوه.
مار د هر جای کج باشه د غار خو روسته.
مافتی همیشه د پاس آور نمومنه.
نوربندی قوقری د قواره شی نیه ، د آواز شی یه.
نیک معامله ره باز معامله بد معامله ره بس معامله.
نماد سیاه سفید نموشه.
هر کس آسمو ره از موری خود خو مینگرنه.
یک از دوست توبه نموشه یک از اسیه.
یک دهقان ره آو گرفت ، دیگه شی ره تاو گرفت.
یک ولس د یک آغل جای موشه ، دو ملاٌ جای نموشه.
امی چراغ روشو امزو گنده روغو یه.
براری مو براری ، حساب مو برابری.
آهو مدام از پس یک شاغولجه کشته نموشه .
مدگو شیر قطی از پستانش مالوم موشه.
.سنگ د جای خو گرنگه.
کاری کنید که نه سیخ بسوزه و نه کباب.
سزای قروت آب گرمه
تا باد نیه بوته شور نموخره.
ایستاده زردک کنده نموشه.
از چلچل سگ دریا مردار نموشه.
بز که زرد باشه بزغاله اش هم زرده.
سنگ ده پای لنگ.
دل دروگر اگه ده دروکیدو نشد ، داس خوره د کلوخ تیز مونه.
قصاب که دو تا شد ، گاو مردار موشه.
بز دفکرجانخو ، قصاب د فکر چربی.
با ماه نشینی ماه موشی ، با دیگ نشینی ، سیاه موشی
تنها خانه گنج خانه ، د روز بدی پنج خانه.
دیو کهنه پوش ره میزنه.
دایه که زیاد شد ، گردون بچه کج موشه.
چوچه گرگ خانگی نموشه.
د گوش خر اگه صد دفعه سوره یاسین ره بخوانی ، باز همان خر است.
مورچه دوره مار کد ، لخشید خود خوره اوگار کد.
زاهدی پیشی از بی موشی یه.
زور قوم ره قوم دیره.
چمچه ده نوبت
آشپز که دو تا شد آش یا شور موشه یا بی نمک.
با کس کدی با خود کدی
د نیایی کرم کدو آو موخره.
فتنه از پستون کییک بال موشه.
چیزیکه د دیگ است د کاسه شیو موشه
دیر بیه درست بیه
راه دور توشه زیاد
دوزد نابلد د کادو موره.
خود کرده ره نه درد نه درمو.
کوه هر چه بلند باشه ، باز دسر خو راه دره.
خر فقیر لنگ نیه ، کنج جهان تنگ نیه.
عقل که نبود جان د عذابه.
خدا که داد نموگیه بچه کی استی.
تا گوسله گاو موشه دل خونده آو موشه
بدترین فقر قرض استه.
پقط الماس، الماس ره موبورره.
کاری نکو که پشیمانی بار بَیره.
رقم آو خوردو ساده استه.
گفتو، آسوتر از عمل استه
خراب کدو آسوتر از جور کیدویه
هیچ جای قایده خانه خودِ آدم نموشه.
خانه موش دیره، موش هم گوش دیره..
بلده هافت پوشت شی بسه.
هرکس از پیش خو یک چیز موگیه.
"تجربه" آته عقله
تا ناجور نشنی ، قدری جانجوری ره نموفامی.
حقیقت تلخ استه
عقل که نباشه، جان ده عذابه.
کوه ده کوه نمیرسه، آدم ده آدم میرسه.
وقت گل نی !
بخت و قسمت هر کس بله پیشنه شی نوشته شوده.
گب راست ره از بچه ریزه یا دیونه بپورسو.
آتش تیز زود خاکستر موشه.
کار ده جای بریک رسیده
از خوشحالی ده پوست خو جای نموشه.
هیچکس نموگیه، دوغ از ما ترش استه
ده شهر کورا آدم یک چیمه پادشاه یه.
گمنامی خوبتر از بدنامی استه.
آدم ترسیندوگ، پیش از موردون خو صدها دفعه مومره.
جنگل تر و خوشک دره
تیشه ده ریشه از خود خو زیده.
او دوره مستی شی دیگه نمنده.
کم بخور نوکر بیگیر
چار پایه چار روز,دوپایه دو روز.
- چاه کن جای شی ده چا استه.
- چاه تاریک , را ه باریک.
- چای نا خورد جنگ نموشه.
- چیزکه سلایه , دزو بلا نییه.
- چیزیکه دیده نشوه, شنخته نموشه.
- چیزی که عوض دره گله ندره.
- چیزی زود تر از اشک خشک نموشه.
- چراغ اید کس تا صبا نموسوزه.
- چشم از چشم می شرمه.
- چشم عاجزه دست باتور.
- چشم دید , دل کشید.
- چمچه خشک ده دو راس نموره.
- حاضره لقمه,غائیبه تکبیر.
- حال ره بگذار , احوال ره بپرس.
- حیا زن ده چادر زنه.
- حاجی مرد , شتر خلاص.
- حتی دامن بیوه زن هم دشمن شی استه.
- حریص ده جهان سیرنموشه.
- حریف حریف خوره مینخشه.
- حریص همیشه ده غمه, هرچه دره پیش شی کمه.
- حرف راسته از بچه دیوانه بپرس.
- حرفه زن میسازه , کاره مرد.
- حرف مفت مثل کفش جفت.
- حساب ده مثقال بخشش ده خروار.
- حسد آدمی ره ده گور مرسنده, شتر ره ده دیگ.
- حیوان ره ده رسپوبسته کو, انسان ره ده گفتو.
- خانه ازره بچه شد,بیخی بوته ده لرزه شد.
- خانه ره پرارزن کو,باد ازو فکر زن کن.
- خانه گشنه سیرموشه ,چشم گشنه سیرنموشه.
- خانه داره یک خانه بی خانه ره صد خانه.
- خانه پرخاتو,بدنامسار پیرخاتو.
- خانه اول خانیه, خانه دوم تانیه.
- خانه کی دو کد بانویه, خاک تا زانویه.
- خانه شیشتی بی بی , از به چادریه..
- خدا یا روزی نادیده ره روزی ندیه, پای چک چک ره موزه.
- خداکه درده دده , دوای شی ره هم دده.
- خدا دیر میگیره و سیرمیگیره .
- خدا تالی ندیه بخت بدیه.
- خدا ام مدیه هم میگیره.
- خدا خره شنخته که شاخ ندده.
- خیاط و زرگر نه مرده نه زن.
- چیزکه از دهن بورشد, جهان پورشد.
- داماد خری خسوره , ایرسم لتموره.
- دادن درویش چه پس چه پیش.
- دایه مهربان تر از مادر.
- درده خدا میدیه , گیله ره همسایه موکونه.
- درد عشق درمو ندره کارعشق ایموندره.
- درد دندو ره کندو گفته .
- ده آوتولغه نکو ده باد تکیه.
- درخت ازمیو ه خوشنخته موشه
زخم شمشیرجور موشه زخم زبو نه..
از یک دست آوازبلند نموشه
کفش کونه ده بیابو نعمته.
از خرس موی کندو.
عسی به دین خو موسی به دین خو.
بار کج ده منزل نمیر سه.
زیر کاسه نیم کاسه استه.
قدر زر ره زرگر میده نه..
مرغ شی یک لنگ دره.
موش وگربه که بسازه وای به حال بقال.
- مورچه که گم شدی شی آمد بال وپر بورمونه.
- منت از پلال بکش از سیال نکش.
- ملک ده نظر زن ده بغل زر در کمر.
ملا شدو آسونه آدم شدو سخت.
- ملا ره بگوی که بگیر نه گوی که بده.
مشتک از اسیه کوتا نموشه.
- مشت پر بشه پراز زنبور بشه.
مستوفی سند میخواهد و قاضی گووا.
- مسجد گرم و گدا آسوده.
مستی از هستی استه.
مرگ خر عروسی سگه.
- مدگیو از شیره تفنگ از تیر.
یک دست ده قیضه یک دست ده نیزه.
یک خانه آغیل نموشه یک نفر لشکر.
یک دفعه دیدی آشنا دودفعه دیدی برار.
یک سرو هزار سودا.
یک شارو دو نرخ.
هنر بهتر از مال و ملک پدر.
هزاره ره ماما بگوی اوغوره کاکا.
هم از زاق مندوم هم از رزاق.
وای از آنروز که پالان دوز خیاطی کنه.
نیک بختو ده سری مردم بد بختو ده سری خود خو مینگره.
نان و پیاز دَ قاش واز
خاتو میثل جول تره/نه پوشیده موشه نه پورته
نه خود بخور،نه كس بیدی،گنده كَده مگس بیدی
نخند بر خویش میه در پیش
مُرده را كه خدا زد بالاي تخته ميرينه»
با دو انگشت آفتاب پُت نموشه.
بار کج به منزل نمی رسه.
آنکه رفیق خوب دره نیاز ده اینه ندره.
اگه مُشت خُو ره واز گرفتی خُدامی دیه،اگه پیش گرفتی نه.
اگه دِل بسوزه از چیم کور اودیده موره.
خدا دا(دهن) ره دَده روزی شی ره ام می دیه
خدا روزی رسانه.
خوبی از رُوی خوبیه
دنیا از اُمیدخورده یه
کِشمِش که کشِمِشه یک چوبِک دره
کور ده قیچ می خنده
غم نداری بز بخر
بز گرگ از گله دور
نیمچه حکیم خطر جان نیمچه ملا خطر ایمان
از بی اتفاقی آب د کوزه خشک موشه
- خان طعام ها مرغ پلو- عزت مهمان شیربرنج - واه وا نان ملیده - نورچشمان خیگینه – دین حلوا برحق است مزهب لیتی خراب – قوروتی و او شیرک نه ده قرو نه ده کتاب.
این وبلاگ تلاش می کند تا در موضوعات: